გადაწყვეტილების მიღება ევროპის კავშირში

EU-ში „კანონს“ ერთი ორგანო არ იღებს. ყოველ მუხლში, რომელიც კავშირს უფლებამოსილებას ანიჭებს, ორი რამ წერია: რომელი პროცედურით (ორდინარული თუ სპეციალური) და რა უმრავლესობით (კვალიფიციური, ერთხმად, უბრალო). ამიტომ პირველი კითხვა ნებისმიერ ამოცანაში ასეთია: რომელია სამართლებრივი საფუძველი? — სწორედ ის განსაზღვრავს, ვის აქვს ვეტო და ვის — მხოლოდ რჩევა. ეს გვერდი წესებს ერთად აგროვებს; ყოველ წესს ახლავს მუხლი და კონსოლიდირებული ტექსტის გვერდი.

წყარო: კონსოლიდირებული ტექსტი, 2025-03-15 (EUR-Lex 02016ME/TXT-20250315). „PDF N“ — ფაილის გვერდი. ქართული ტექსტი — ჩვენი თარგმანი/შეჯამება; ციტატები — ორიგინალით.

1. ვინ როგორ აძლევს ხმას

ხელშეკრულება თითოეულ ორგანოს ნაგულისხმევ წესს აძლევს — ის მოქმედებს, „თუ ხელშეკრულებები სხვა რამეს არ ითვალისწინებს“. გამონაკლისები კონკრეტულ მუხლებშია (იხ. ქვემოთ ცხრილი).

საბჭო · Council

კვალიფიციური უმრავლესობა

“The Council shall act by a qualified majority except where the Treaties provide otherwise.” — TEU 16(3) — PDF 22

უბრალო უმრავლესობა = წევრთა (და არა დამსწრეთა) უმრავლესობა; 27 წევრისას — 14 TFEU 238(1) — PDF 148; ABC გვ. 73
ერთხმად — თავის შეკავება მიღებას არ უშლის ხელს TFEU 238(4) — PDF 149
საკანონმდებლო აქტის პროექტს საჯარო სხდომაზე განიხილავს და კენჭს უყრის TEU 16(8) — PDF 23

ევროპული საბჭო · European Council

კონსენსუსი

“Except where the Treaties provide otherwise, decisions of the European Council shall be taken by consensus.” — TEU 15(4) — PDF 22

საკანონმდებლო ფუნქციას არ ახორციელებს TEU 15(1) — PDF 21
QMV-ით კენჭისყრისას იგივე ფორმულა (16(4) / 238(2)); პრეზიდენტი და კომისიის პრეზიდენტი ხმას არ აძლევენ; თავის შეკავება ერთხმად მიღებას არ უშლის TFEU 235(1) — PDF 147
პროცედურულ საკითხებზე — უბრალო უმრავლესობა TFEU 235(3) — PDF 147

ევროპარლამენტი · European Parliament

მიცემული ხმების უმრავლესობა

“Save as otherwise provided in the Treaties, the European Parliament shall act by a majority of the votes cast.” — TFEU 231 — PDF 146

ზოგჯერ საჭიროა სრული შემადგენლობის უმრავლესობა — მაგ. საბჭოს პოზიციის უარყოფა ან შესწორებები მეორე მოსმენისას TFEU 294(7)(b)–(c) — PDF 169
TEU 7-ის მიზნით — მიცემული ხმების ⅔, რომელიც სრული შემადგენლობის უმრავლესობაცაა TFEU 354, მე-4 აბზ. — PDF 193

კომისია · Commission

წევრთა უმრავლესობა

“The Commission shall act by a majority of its Members.” — TFEU 250 — PDF 152

საკანონმდებლო აქტი მიიღება მხოლოდ კომისიის წინადადებით, თუ ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს (ინიციატივის მონოპოლია) TEU 17(2) — PDF 23

2. კვალიფიციური უმრავლესობა (QMV)

1 ნოემბრიდან 2014 მოქმედებს „ორმაგი უმრავლესობა“: ითვლება როგორც სახელმწიფოების რაოდენობა, ისე მათი მოსახლეობა. ორივე ზღვარი ერთდროულად უნდა გადაილახოს.

“at least 55 % of the members of the Council, comprising at least fifteen of them and representing Member States comprising at least 65 % of the population of the Union”
TEU 16(4) — PDF 22

შემთხვევა	როდის	სახელმწიფოები	27-დან	მოსახლეობა	წყარო
ჩვეულებრივი QMV	საბჭო მოქმედებს კომისიის (ან უმაღლესი წარმომადგენლის) წინადადებით	≥ 55% წევრისა, მინ. 15	15 / 27	≥ 65% მოსახლეობისა	TEU 16(4) — PDF 22
„გაძლიერებული“ QMV	საბჭო არ მოქმედებს კომისიის / უმაღლესი წარმომადგენლის წინადადებით	≥ 72% წევრისა	20 / 27	≥ 65% მოსახლეობისა	TFEU 238(2) — PDF 148
ხმას ყველა არ აძლევს	მაგ. გაძლიერებული თანამშრომლობა, TEU 7, TEU 50 — ითვლება მხოლოდ მონაწილე სახელმწიფოები	≥ 55% (ან 72%) მონაწილეთა	—	≥ 65% მონაწილეთა მოსახლეობისა	TFEU 238(3)(a)–(b) — PDF 148–149; 330 — PDF 185

„/ 27“ — ჩვენი არითმეტიკა 27 წევრისთვის: 27 × 0,55 = 14,85 → 15 (ამიტომ „მინ. 15“ ამჟამად იგივე ზღვარია); 27 × 0,72 = 19,44 → 20.

მაბლოკირებელი უმცირესობა უნდა შედგებოდეს მინიმუმ 4 წევრისგან — თორემ კვალიფიციური უმრავლესობა მიღწეულად ითვლება, მაშინაც კი, თუ მომხრეები 65%-ს ვერ აღწევენ. ანუ სამ სახელმწიფოს — თუნდაც ყველაზე მრავალრიცხოვანს — მარტო დაბლოკვა არ შეუძლია.

“A blocking minority must include at least four Council members, failing which the qualified majority shall be deemed attained.” — TEU 16(4), მე-2 აბზ. — PDF 23

🧮 სცადეთ: მიიღება თუ არა?

სავარჯიშო: შეიყვანეთ მომხრე სახელმწიფოების რაოდენობა და მათი მოსახლეობის წილი. კალკულატორი ამოწმებს მხოლოდ ხელშეკრულების ფორმულას (TEU 16(4), TFEU 238(2)); ქვეყნების რეალური მოსახლეობა აქ არ არის — ის საბჭოს ყოველწლიური გადაწყვეტილებით დგინდება.

მომხრე სახელმწიფოები / 27 მათი მოსახლეობა, % კომისიის წინადადებით

„დაფიქრების“ მექანიზმი და ძველი წესი (შეწონილი ხმები)

„დაფიქრების“ მექანიზმი (დეკლარაცია №7-ში ჩართული საბჭოს გადაწყვეტილება): 1 აპრილიდან 2017, თუ მოწინააღმდეგეები მაბლოკირებელი უმცირესობისთვის საჭირო მოსახლეობის ან სახელმწიფოების ≥ 55%-ს შეადგენენ, საბჭო საკითხს განიხილავს და ცდილობს „დამაკმაყოფილებელ გადაწყვეტას“ — კენჭისყრის ვადების დარღვევის გარეშე. ამ გადაწყვეტილების შეცვლამდე ევროპული საბჭო კონსენსუსით წინასწარ იმსჯელებს (ოქმი №9). დეკლ. №7, მუხ. 4–6 — PDF 331–332; ოქმი №9 — PDF 267

31 ოქტომბრამდე 2014 მოქმედებდა შეწონილი ხმები (მაგ. გერმანია, საფრანგეთი, იტალია, გაერთ. სამეფო — 29-29, მალტა — 3): საჭირო იყო ≥ 260 ხმა + წევრთა უმრავლესობა (კომისიის წინადადებისას) და, მოთხოვნის შემთხვევაში, მოსახლეობის ≥ 62%. 2014–2017 წლებში ნებისმიერ წევრს შეეძლო ძველი წესით კენჭისყრის მოთხოვნა. ოქმი №36, მუხ. 3(2)–(3) — PDF 315–316

3. ერთხმად

ერთხმად = ყოველ სახელმწიფოს ვეტო აქვს. ხელშეკრულება ამას პოლიტიკურად მგრძნობიარე საკითხებისთვის ინახავს. მაგრამ თავის შეკავება ვეტო არ არის.

თავის შეკავება ერთხმად მიღებას ხელს არ უშლის (საბჭო და ევროპული საბჭო) TFEU 238(4) — PDF 149; 235(1) — PDF 147
კონსტრუქციული თავის შეკავება (CFSP): სახელმწიფო ოფიციალური განცხადებით თავს იკავებს — გადაწყვეტილებას არ ასრულებს, მაგრამ აღიარებს, რომ ის კავშირს ავალდებულებს. თუ ასე თავს იკავებს წევრთა ≥ ⅓ (მოსახლეობის ≥ ⅓), გადაწყვეტილება არ მიიღება TEU 31(1), მე-2 აბზ. — PDF 32
CFSP-ში საკანონმდებლო აქტები გამორიცხულია; QMV-ის შემთხვევაშიც სახელმწიფოს შეუძლია „სასიცოცხლო ეროვნული ინტერესი“ დაასახელოს — მაშინ კენჭისყრა არ ტარდება TEU 31(1)–(2) — PDF 32–33

სად არის ერთხმად — მაგალითები

დისკრიმინაციასთან ბრძოლა (+ EP-ის თანხმობა) TFEU 19(1) — PDF 51
არაპირდაპირი გადასახადების ჰარმონიზაცია (+ EP-თან კონსულტაცია) TFEU 113 — PDF 89
დაახლოება 115-ე მუხლით (114-ისგან განსხვავებით) TFEU 115 — PDF 91
საკუთარი რესურსების სისტემა (+ სახელმწიფოების რატიფიკაცია) TFEU 311, მე-3 აბზ. — PDF 177
მრავალწლიანი ფინანსური ჩარჩო (+ EP-ის თანხმობა) TFEU 312(2) — PDF 177
„მოქნილობის“ მუხლი (+ EP-ის თანხმობა) TFEU 352(1) — PDF 191
ახალი წევრის მიღება (+ EP-ის თანხმობა სრული შემადგენლობის უმრავლესობით) TEU 49 — PDF 42
ოჯახის სამართალი ტრანსსასაზღვრო ელემენტით TFEU 81(3) — PDF 75
CFSP — ზოგადი წესი TEU 31(1) — PDF 32

4. საკანონმდებლო პროცედურები

ლისაბონის შემდეგ „საკანონმდებლო აქტი“ ფორმალური ცნებაა: ეს არის ნებისმიერი რეგულაცია, დირექტივა ან გადაწყვეტილება, რომელიც საკანონმდებლო პროცედურით მიიღეს. პროცედურა ორია — ორდინარული და სპეციალური.

ორდინარული პროცედურა

ordinary legislative procedure

ევროპარლამენტი და საბჭო ერთობლივად იღებენ რეგულაციას, დირექტივას ან გადაწყვეტილებას კომისიის წინადადებით; დეტალები — მუხ. 294

TFEU 289(1) — PDF 167

სპეციალური პროცედურა

special legislative procedure

ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ შემთხვევებში აქტს იღებს ევროპარლამენტი საბჭოს მონაწილეობით, ან საბჭო — ევროპარლამენტის მონაწილეობით

TFEU 289(2) — PDF 167

საკანონმდებლო აქტი

legislative act

საკანონმდებლო პროცედურით მიღებული სამართლებრივი აქტი

TFEU 289(3) — PDF 167

გამონაკლისი ინიციატორები

TFEU 289(4)

ცალკეულ შემთხვევებში — სახელმწიფოთა ჯგუფი, ევროპარლამენტი, ECB-ის რეკომენდაცია, სასამართლოს ან EIB-ის თხოვნა

TFEU 289(4) — PDF 167

ორდინარული პროცედურა ნაბიჯ-ნაბიჯ · TFEU 294

ძველი სახელი — „თანაგადაწყვეტილების პროცედურა“ (co-decision). ABC: ორდინარული პროცედურა „არსებითად შეესაბამება ადრინდელ co-decision-ს“ და EU-ში კანონშემოქმედების ზოგადი წესია. ABC გვ. 111 (PDF 113); TFEU 294 = ex 251 TEC — PDF 169

კომისია EP საბჭო EP + საბჭო · ✅ აქტი მიღებულია · ⛔ აქტი მიუღებელია

0. წინადადება
- კომისია კომისია წინადადებას წარუდგენს ევროპარლამენტს და საბჭოს 294(2)
1. პირველი მოსმენა
- EP EP იღებს პოზიციას და უგზავნის საბჭოს (ვადა არ არის!) 294(3)
- საბჭო საბჭო ეთანხმება EP-ის პოზიციას → აქტი მიღებულია EP-ის რედაქციით ✅ 294(4)
- საბჭო არ ეთანხმება → იღებს საკუთარ პოზიციას პირველ მოსმენაზე და აცნობებს EP-ს მიზეზებს 294(5)–(6)
2. მეორე მოსმენა — 3 თვე (+1)
- EP ამტკიცებს საბჭოს პოზიციას ან არაფერს წყვეტს → აქტი მიღებულად ითვლება საბჭოს რედაქციით ✅ 294(7)(a)
- EP სრული შემადგენლობის უმრავლესობით უარყოფს → აქტი მიუღებლად ითვლება ⛔ 294(7)(b)
- EP სრული შემადგენლობის უმრავლესობით სთავაზობს შესწორებებს → საბჭოს და კომისიას (კომისია აფასებს) 294(7)(c)
- საბჭო 3 თვეში, QMV-ით, ამტკიცებს ყველა შესწორებას → აქტი მიღებულია. კომისიის უარყოფით შეფასებულ შესწორებაზე — ერთხმად ✅ 294(8)(a), (9)
- საბჭო ყველას არ ამტკიცებს → 6 კვირაში იწვევენ მომრიგებელ კომიტეტს 294(8)(b)
3. მომრიგებელი კომიტეტი — 6 კვირა (+2)
- EP + საბჭო საბჭოს წევრები + თანაბარი რაოდენობის EP-ის წევრი; ერთიანი ტექსტი — საბჭოს მხრიდან QMV, EP-ის მხრიდან უმრავლესობა. კომისია მონაწილეობს და შუამავლობს 294(10)–(11)
- EP + საბჭო ერთიანი ტექსტი ვერ შეთანხმდა → აქტი მიუღებლად ითვლება ⛔ 294(12)
4. მესამე მოსმენა — 6 კვირა (+2)
- EP + საბჭო EP (მიცემული ხმების უმრავლესობა) და საბჭო (QMV) იღებენ ერთიან ტექსტს → აქტი მიღებულია; რომელიმე ვერ იღებს → მიუღებელია ✅ 294(13)

ვადები (3 თვე / 6 კვირა) შეიძლება გაგრძელდეს მაქს. 1 თვით / 2 კვირით — EP-ის ან საბჭოს ინიციატივით TFEU 294(14) — PDF 170
კომისიის წინადადების შეცვლა საბჭოს შეუძლია მხოლოდ ერთხმად (გარდა მომრიგებელი კომიტეტისა და მესამე მოსმენისა); სანამ საბჭოს არ უმოქმედია, კომისიას შეუძლია წინადადება შეცვალოს TFEU 293 — PDF 168
ხელს აწერენ EP-ისა და საბჭოს პრეზიდენტები; ქვეყნდება ოფიციალურ ჟურნალში (OJ); ძალაში შედის მითითებულ დღეს, ან გამოქვეყნებიდან მე-20 დღეს TFEU 297(1) — PDF 171

პრაქტიკა ≠ ტექსტი. ხელშეკრულება „ტრილოგს“ არ იცნობს. ABC-ის მიხედვით, პრაქტიკაში წესად იქცა პროცედურის პირველ მოსმენაზე დასრულება — EP-ის, საბჭოსა და კომისიის წარმომადგენლების არაფორმალურ ტრილოგში კომპრომისის მოძებნით; მთელ პროცედურას მხოლოდ ძალიან საკამათო პროექტები გადიან.

“In practice, it has actually become the rule for the legislative process to be completed at first reading.” — ABC გვ. 113 (PDF 115)

სპეციალური პროცედურები

სპეციალური პროცედურის ერთი სქემა არ არსებობს — ყოველი მუხლი თავად ამბობს, ვინ იღებს აქტს და რა როლი აქვს მეორე ორგანოს. სახელმძღვანელოები (გაბრიჩიძე; ABC) ორ ძირითად ტიპს გამოყოფენ:

საკონსულტაციო პროცედურა

consultation

საბჭო (ხშირად ერთხმად) იღებს აქტს ევროპარლამენტთან კონსულტაციის შემდეგ. EP-ის აზრი სავალდებულოა მოისმინონ, მაგრამ არა — გაიზიარონ

არაპირდაპირი გადასახადები TFEU 113 — PDF 89
შიდა ბაზრის დაახლოება 115-ით TFEU 115 — PDF 91
საკუთარი რესურსები TFEU 311, მე-3 აბზ. — PDF 177
ოჯახის სამართალი TFEU 81(3) — PDF 75

ABC: თავდაპირველად ეს იყო EU-ს სტანდარტული საკანონმდებლო პროცედურა (გვ. 116, PDF 118)

თანხმობის პროცედურა

consent

აქტი მიიღება მხოლოდ ევროპარლამენტის თანხმობით. EP-ს შესწორებების შეტანა არ შეუძლია — მხოლოდ „დიახ“ ან „არა“ (ანუ ვეტო)

დისკრიმინაციასთან ბრძოლა TFEU 19(1) — PDF 51
მრავალწლიანი ფინანსური ჩარჩო TFEU 312(2) — PDF 177
„მოქნილობის“ მუხლი TFEU 352(1) — PDF 191
EP-ის არჩევნების ერთიანი პროცედურა TFEU 223(1) — PDF 144

ABC: EP-ის როლი „შემოიფარგლება მიღებით ან უარყოფით“ (გვ. 117, PDF 119)

EP იღებს — საბჭოს თანხმობით

EP acts, Council consents

იშვიათი შებრუნებული ფორმა: აქტს ევროპარლამენტი იღებს საკუთარი ინიციატივით, საბჭოს თანხმობით

EP-ის წევრების სტატუსი TFEU 223(2) — PDF 144

ბიუჯეტის პროცედურა

annual budget

სპეციალური პროცედურა საკუთარი ვადებით: კომისიის პროექტი 1 სექტემბრამდე → საბჭოს პოზიცია 1 ოქტომბრამდე → EP-ს 42 დღე → მომრიგებელი კომიტეტი 21 დღე → 14 დღე. ბოლო სიტყვა შეიძლება ევროპარლამენტს ჰქონდეს (314(7)(d))

წლიური ბიუჯეტი TFEU 314 — PDF 178–180

ევროპარლამენტის თანხმობა — არა მხოლოდ კანონებზე

საერთაშორისო შეთანხმებები: ასოცირება (მაგ. საქართველო–EU), ECHR-ზე მიერთება, მნიშვნელოვანი საბიუჯეტო შედეგები, ორდინარული პროცედურის სფერო TFEU 218(6)(a) — PDF 140
ახალი წევრის მიღება TEU 49 — PDF 42
გასვლის შეთანხმება (საბჭო — QMV 238(3)(b)-ით) TEU 50(2), (4) — PDF 42–43
ღირებულებების დარღვევის საფრთხე / არსებობა TEU 7(1)–(2) — PDF 18
გაძლიერებული თანამშრომლობის ნებართვა (CFSP-ის გარდა) TFEU 329(1) — PDF 185

5. „ხიდი“, „მუხრუჭი“ და მოქნილობა

„ხიდი“ (პასერელი)

bridging clause / passerelle

ევროპულ საბჭოს შეუძლია ერთხმად გადაწყვიტოს, რომ საბჭომ ერთხმად-ის ნაცვლად QMV-ით იმოქმედოს, ან სპეციალური პროცედურა ორდინარულით შეიცვალოს — ხელშეკრულების შესწორებისა და რატიფიკაციის გარეშე. პირობები: EP-ის თანხმობა (სრული შემადგენლობის უმრავლესობით) და ნებისმიერ ეროვნულ პარლამენტს ვეტო აქვს 6 თვის განმავლობაში. თავდაცვაზე და სამხედრო საკითხებზე — არ ვრცელდება.

სპეციალური „ხიდები“: TEU 31(3) (CFSP) · TFEU 81(3) (ოჯახის სამართალი) · 153(2) (სოციალური) · 192(2) (გარემო) · 312(2) (ფინ. ჩარჩო) · 333 (გაძლ. თანამშრომლობა) PDF 32–33, 75, 111, 128–129, 177, 187; ABC გვ. 116–117

TEU 48(7) — PDF 41–42

„ავარიული მუხრუჭი“

emergency brake

ორდინარული პროცედურის (QMV) ფარგლებში სახელმწიფოს შეუძლია პროექტი ევროპულ საბჭოს გადასცეს, თუ ის მისი სოციალური დაცვის ან სისხლის სამართლის სისტემის ფუნდამენტურ ასპექტებს ეხება. პროცედურა ჩერდება; ევროპული საბჭო 4 თვეში ან პროექტს აბრუნებს, ან (სოც. დაცვა) იგი მიუღებლად ითვლება. სისხლის სამართალში შეუთანხმებლობისას ≥ 9 სახელმწიფოს შეუძლია გაძლიერებული თანამშრომლობა დაიწყოს — ნებართვა ავტომატურია.

TFEU 48, მე-2 აბზ. — PDF 63; 82(3) — PDF 76; 83(3) — PDF 77

გაძლიერებული თანამშრომლობა

enhanced cooperation

„უკანასკნელი საშუალება“: თუ კავშირი მთლიანად მიზანს გონივრულ ვადაში ვერ აღწევს, მინ. 9 სახელმწიფოს შეუძლია კავშირის ორგანოები გამოიყენოს (არა განსაკუთრებულ კომპეტენციაში). ნებართვა — საბჭო (ზოგადი წესით QMV, TEU 16(3)), კომისიის წინადადებით + EP-ის თანხმობით (CFSP-ში — ერთხმად). ხმას მხოლოდ მონაწილეები აძლევენ; აქტები მხოლოდ მათ ავალდებულებს.

ABC: პირველი შემთხვევა — განქორწინებაზე გამოსაყენებელი სამართალი, მას შემდეგ რაც 2006 წლის წინადადებამ საბჭოში ერთხმად ვერ მიიღო (გვ. 44, PDF 46)

TEU 20 — PDF 26–27; TFEU 329–330 — PDF 185–186

დელეგირებული და აღმასრულებელი აქტები

delegated / implementing acts

საკანონმდებლო აქტს შეუძლია კომისიას მიანიჭოს უფლება, მიიღოს დელეგირებული აქტი, რომელიც „არაარსებით ელემენტებს“ ავსებს ან ცვლის; არსებითი ელემენტები მხოლოდ საკანონმდებლო აქტშია. EP-ს (სრული შემადგენლობის უმრავლესობით) ან საბჭოს (QMV) შეუძლია დელეგირების გაუქმება ან პროტესტი. აღმასრულებელი აქტი — როცა ერთიანი პირობებია საჭირო (კონტროლს სახელმწიფოები ახორციელებენ).

TFEU 290 — PDF 167–168; 291 — PDF 168

6. რომელ საკითხზე — რა წესი

ერთი და იგივე სფეროც კი შეიძლება ორ მუხლს შორის იყოფოდეს — მაგ. შიდა ბაზრის დაახლოება 114-ით ორდინარულია, 115-ით კი ერთხმადაა. ამიტომ სამართლებრივი საფუძვლის არჩევა პოლიტიკური ბრძოლის საგანიცაა.

სფერო	მუხლი	პროცედურა	საბჭო / ევრ. საბჭო	ევროპარლამენტი	PDF
შიდა ბაზრის დაახლოება	TFEU 114(1)	ორდინარული	QMV	თანაკანონმდებელი	PDF 89
შიდა ბაზრის დაახლოება (დირექტივები)	TFEU 115	სპეციალური	ერთხმად	კონსულტაცია	PDF 91
მიგრანტი მუშაკების სოციალური დაცვა	TFEU 48	ორდინარული	QMV + „მუხრუჭი“	თანაკანონმდებელი	PDF 62–63
სისხლის სამართლის მინიმალური წესები	TFEU 82(2), 83(1)	ორდინარული	QMV + „მუხრუჭი“	თანაკანონმდებელი	PDF 75–77
გარემოს დაცვა (ზოგადი)	TFEU 192(1)	ორდინარული	QMV	თანაკანონმდებელი	PDF 128
გარემო — ფისკალური ზომები	TFEU 192(2)	სპეციალური	ერთხმად	კონსულტაცია	PDF 128
მოქალაქეთა ინიციატივის წესები	TFEU 24(1)	ორდინარული	QMV	თანაკანონმდებელი	PDF 53
არაპირდაპირი გადასახადები	TFEU 113	სპეციალური	ერთხმად	კონსულტაცია	PDF 89
დისკრიმინაციასთან ბრძოლა	TFEU 19(1)	სპეციალური	ერთხმად	თანხმობა	PDF 51
„მოქნილობის“ მუხლი	TFEU 352(1)	სპეციალური*	ერთხმად	თანხმობა	PDF 191
მრავალწლიანი ფინანსური ჩარჩო	TFEU 312(2)	სპეციალური	ერთხმად (ხიდი → QMV)	თანხმობა	PDF 177
წლიური ბიუჯეტი	TFEU 314	სპეციალური	QMV (მომრიგ. კომიტეტში)	თანაბარი / ბოლო სიტყვა	PDF 178–180
ასოცირების შეთანხმება	TFEU 218(6)(a), (8)	არასაკანონმდებლო	ერთხმად	თანხმობა	PDF 140
CFSP — ზოგადი წესი	TEU 31(1)	არასაკანონმდებლო	ერთხმად	— (საკანონმდ. აქტი გამორიცხულია)	PDF 32
ახალი წევრის მიღება	TEU 49	არასაკანონმდებლო	ერთხმად	თანხმობა (სრ. შემადგ.)	PDF 42
გასვლის შეთანხმება	TEU 50(2)	არასაკანონმდებლო	QMV (238(3)(b))	თანხმობა	PDF 42–43
ღირებულებების სერიოზული დარღვევა	TEU 7(2)–(3)	არასაკანონმდებლო	ევრ. საბჭო ერთხმად → საბჭო QMV	თანხმობა (⅔)	PDF 18; 354 — PDF 192–193
ხელშეკრულების შესწორება (ჩვეულებრივი)	TEU 48(2)–(5)	არასაკანონმდებლო	საერთო თანხმობა + ყველა რატიფიკაცია	წინადადება / კონსულტაცია	PDF 40–41

* TFEU 352 — თავად ზომა შეიძლება იყოს როგორც საკანონმდებლო (სპეციალური პროცედურით), ისე არასაკანონმდებლო; ორივე შემთხვევაში — ერთხმად + EP-ის თანხმობა (352(1)).

7. კონსულტაციიდან თანაკანონმდებლობამდე

ABC: თავდაპირველად პარლამენტს მხოლოდ ეკითხებოდნენ; შემდეგ დაემატა თანამშრომლობა საბჭოსთან, ბოლოს კი მიიღო თანაგადაწყვეტილების უფლება. ლისაბონმა co-decision „ორდინარულ“ პროცედურად აქცია და პარლამენტი, ფაქტობრივად, საბჭოს გვერდით თანაკანონმდებელი გახდა. ABC გვ. 68 (PDF 70), გვ. 111 (PDF 113)

კონსულტაცია
საბჭო წყვეტს, EP — მხოლოდ აზრს გამოთქვამს

დღეს — სპეციალური პროცედურა (TFEU 113, 115 …)
თანამშრომლობა
მაასტრიხტის ტექსტში — მუხ. 189c: საბჭოს „საერთო პოზიცია“ → EP-ს შეეძლო მისი უარყოფა, მაგრამ მაშინ საბჭოს ერთხმად შეეძლო აქტის მიღება

Maastricht, მუხ. G(61) → EC 189c — OJ C 191, გვ. 38 · გაუქმებულია
თანაგადაწყვეტილება (co-decision)
მაასტრიხტმა შემოიღო მუხ. 189b: მომრიგებელი კომიტეტი, EP-ის ვეტო. ⚠️ მაგრამ თუ კომიტეტი ვერ შეთანხმდებოდა, საბჭოს QMV-ით შეეძლო საკუთარი პოზიციის დადასტურება — და აქტი მიიღებოდა, თუ EP სრული შემადგენლობის უმრავლესობით არ უარყოფდა

Maastricht, მუხ. G(61) → EC 189b(6) — OJ C 191, გვ. 37–38 · → ex 251 TEC → TFEU 294
ორდინარული პროცედურა (ლისაბონი)
მომრიგებელი კომიტეტის ჩავარდნა = აქტი მიუღებელია. EP და საბჭო სრულიად თანაბარნი არიან

TFEU 294(12) — PDF 170; ABC გვ. 115 (PDF 117) · ზოგადი წესი

8. ხშირი შეცდომები

❌ „ევროპული საბჭო კანონებს იღებს“ — ✅ „It shall not exercise legislative functions“ (TEU 15(1)). კანონებს იღებენ ევროპარლამენტი და საბჭო (TEU 14(1), 16(1)).
❌ „QMV = 55% მოსახლეობა“ — ✅ ორი ზღვარი: ≥ 55% სახელმწიფო (მინ. 15) და ≥ 65% მოსახლეობა (TEU 16(4)).
❌ „ერთხმად = ყველამ დადებითად უნდა მისცეს ხმა“ — ✅ თავის შეკავება მიღებას ხელს არ უშლის (TFEU 238(4)); ვეტო = მხოლოდ „წინააღმდეგ“.
❌ „ევროპარლამენტს კანონის ინიციატივა აქვს“ — ✅ ზოგადად — არა: მას შეუძლია მოსთხოვოს კომისიას წინადადება (TFEU 225); ასევე საბჭოს (241) და მილიონ მოქალაქეს (TEU 11(4)). კომისია უარს ამბობს → მიზეზებს ასახელებს.
❌ „საბჭო კომისიის წინადადებას თავისუფლად ასწორებს“ — ✅ მხოლოდ ერთხმად (TFEU 293(1)) — ეს კომისიის ძალაუფლების მთავარი წყაროა.
❌ „co-decision და ორდინარული პროცედურა იგივეა“ — ✅ თითქმის: მაასტრიხტის 189b(6)-ით საბჭოს „ბოლო სიტყვა“ ჰქონდა; TFEU 294(12)-ით — აღარ.
❌ „EP-ის პირველ მოსმენას 3 თვის ვადა აქვს“ — ✅ ვადა არ არის (294(3)); 3 თვე იწყება მეორე მოსმენიდან (294(7)).

წყაროს კრიტიკა

ABC გვ. 73 (PDF 75): მაბლოკირებელი უმცირესობა — „at least four Member States representing at least 35 % of the EU population“. არითმეტიკულად დასაბლოკად 35%-ზე მეტია საჭირო (65%-იანი ზღვრის გამო); TFEU 238(3)(a) პირდაპირ წერს „more than 35 %“. TEU 16(4) კი 35%-ს საერთოდ არ ახსენებს — მხოლოდ „at least four“.
ABC გვ. 73 (PDF 75): 4-წევრიანი ზღვარი აღწერილია, როგორც დაცვა, რომ „less-populous Member States“ ვერ დაბლოკონ. ხელშეკრულების წესი (TEU 16(4)) პირიქით მუშაობს: ის მცირე რაოდენობის მრავალრიცხოვან სახელმწიფოს უშლის ხელს, მარტო მოსახლეობის ზღვრით დაბლოკონ. ABC-ის ფორმულირება, სულ მცირე, ბუნდოვანია.
ABC-ის სქემა (გვ. 111, PDF 113): „ტრილოგი“ ორდინარული პროცედურის ნაბიჯადაა ნაჩვენები. ხელშეკრულებაში ასეთი ნაბიჯი არ არის — ეს პრაქტიკაა (ABC გვ. 113).
გარდამავალი წესები (TEU 16(5), ოქმი №36) ტექსტში რჩება, მაგრამ ვადა გასულია (2014, 2017). ტექსტი ≠ მოქმედი წესი — თარიღს შეხედეთ.
TEU 17(5) (კომისია = სახელმწიფოების ⅔) — ამ გვერდზე არ ვეხებით: ევროპულ საბჭოს შეუძლია რიცხვი შეცვალოს, და ამ გადაწყვეტილების ტექსტი ლოკალურად არ გვაქვს.

საფიქრალი სემინარისთვის

რატომ არის საბჭოსთვის 72%, როცა ის კომისიის წინადადების გარეშე მოქმედებს (238(2))? რას იცავს ეს წესი?
Tobacco Advertising (კვ. 2) — რატომ ირჩევენ ინსტიტუტები 114-ს და არა 115-ს ან 352-ს? რას კარგავს და რას იგებს ამ არჩევანით ცალკეული სახელმწიფო?
„ხიდი“ (TEU 48(7)) ხელშეკრულებას რატიფიკაციის გარეშე ცვლის. რატომ მისცეს ეროვნულ პარლამენტებს ვეტო და არა მთავრობებს?
ტრილოგი ეფექტიანია, მაგრამ დახურულია. როგორ ეხამება ეს TEU 16(8)-ს (საბჭოს საჯარო სხდომა)?
საქართველო–EU ასოცირების შეთანხმების დასადებად რა უმრავლესობა იყო საჭირო საბჭოში და რა როლი ჰქონდა EP-ს? (TFEU 218(6), (8))

წყაროები

TEU / TFEU — Consolidated versions of the Treaty on European Union and the Treaty on the Functioning of the European Union, ოქმები და დეკლარაციები — კონსოლიდაცია 2025-03-15 (EUR-Lex 02016ME/TXT-20250315). „PDF N“ = ფაილის გვერდი. ⚠️ კონსოლიდაცია სამართლებრივი ძალის არმქონე „documentation tool“-ია; ავთენტური ტექსტი — OJ C 202, 7.6.2016 (+ შესწორებები). · ↗
Maastricht — Treaty on European Union, OJ C 191, 29.7.1992 — მუხ. G(61): EC 189a–189c. · ↗
ABC — Klaus-Dieter Borchardt, The ABC of EU Law (Publications Office, 2023) — CC BY 4.0; „გვ.“ = ნაბეჭდი (= PDF − 2).